از دیرباز در روستای خوسف بافق، همچون بسیاری از مناطق کویری یزد مانند بهاباد و بافق، برای تقسیم عادلانهی آب قنات، روشی بسیار دقیق و سنتی مورد استفاده قرار میگرفته است. این روش که در بیشتر قناتهای ایران رایج بوده، بر پایهی استفاده از وسیلهای به نام تشته یا تشت آب بنا شده بود.
تشته ظرفی سفالی یا فلزی بود که در کف آن سوراخی تعبیه میشد و بر بدنهاش درجهبندیهایی قرار میدادند. برای محاسبهی زمان آببری، این تشته را درون یک ظرف بزرگتر پر از آب میگذاشتند. مدتزمان غرق شدن کامل تشته در ظرف بزرگتر، مبنای اندازهگیری آب بود. به این مدت یک تشت آب گفته میشد.
در خوسف بافق، مدت زمان غرق شدن یک تشته برابر با حدود ۱۸ دقیقه بود. بنابراین در طول یک شبانهروز (۲۴ ساعت)، دقیقاً ۸۰ تشت آب قابل تقسیم بود:
(۲۴ * ۶۰) / ۱۸ = 80
برای سهولت در تقسیمبندی آب میان مالکان قنات، هر ۴۰ تشت آب را یک سهم مینامیدند که معادل ۱۲ ساعت آببری بود. در نتیجه، هر شبانهروز برابر با دو سهم آب میشد.
واحدهای دیگری نیز در تقسیمبندی آب رایج بود، مانند:
- چارک که معادل ۱۰ تشت آب یا ۳ ساعت بود.
- نیم سهم که معادل ۲۰ تشت آب یا ۶ ساعت بود.
- سه چارک که معادل ۳۰ تشت آب یا ۹ ساعت بود.
این نظام تقسیم آب، با دقت و بر مبنای عدالت سنتی، در روستاهای کویری یزد از جمله خوسف، بهاباد و بافق اجرا میشد و نشاندهندهی فهم عمیق مردم این مناطق از ارزش حیاتی آب و لزوم مدیریت دقیق آن در زندگی کویری بوده است.
بدون دیدگاه